Wkłady do długopisu 3D: PLA, PCL czy ABS? Jak wybrać filament

Wkłady do długopisu 3D, nazywane też filamentem, to „tusz” tego urządzenia: cienki pręt tworzywa, który długopis podgrzewa i wypycha przez końcówkę. Na rynku dominują trzy materiały: PLA, PCL i ABS. Dobry wybór zależy najpierw od tego, jaki masz długopis, potem od tego, co chcesz zrobić, i od wieku osoby, która rysuje. Ten poradnik wyjaśnia różnice, podpowiada, jak nie kupić złych wkładów, i ile metrów filamentu naprawdę potrzeba.

PLA, PCL czy ABS: porównanie wkładów

Temperatury w tabeli są orientacyjne. Każdy producent podaje własne zakresy, a liczy się ustawienie i instrukcja Twojego długopisu.

	PLA	PCL	ABS
Temperatura pracy	ok. 160–220 °C	ok. 60–100 °C	ok. 210–250 °C
Zapach	słaby, lekko słodkawy	prawie żaden	wyraźny, trzeba wietrzyć
Po ostygnięciu	sztywny, nieco kruchy	elastyczny, na ciepło da się go formować	wytrzymały, lekko sprężysty
Odporność na ciepło	mięknie w okolicach 55–60 °C	mięknie już od ok. 60 °C	lepsza, do ok. 90–100 °C
Pochodzenie	roślinne (skrobia kukurydziana, trzcina cukrowa)	syntetyczny, biodegradowalny	ropopochodny
Dla kogo	starsze dzieci z dorosłym, nastolatki, dorośli	najmłodsi, zawsze z dorosłym	nastolatki i dorośli
Najlepszy do	rysunków, ozdób, figurek, makiet	pierwszych prac i prostych kształtów	wytrzymałych elementów i drobnych napraw
Jaki długopis	na PLA lub PLA/ABS	tylko niskotemperaturowy	z trybem ABS

W praktyce PLA to wybór domyślny. Jeśli nie wiesz, co kupić, a Twój długopis obsługuje PLA, zacznij od niego.

PLA: filament do długopisu 3D numer jeden

PLA (polilaktyd) powstaje z surowców roślinnych, takich jak skrobia kukurydziana czy trzcina cukrowa. To najpopularniejszy wkład do długopisów 3D i ma ku temu dobre powody.

• Prawie nie pachnie. Podczas topienia wydziela słaby zapach, często opisywany jako lekko słodkawy. Można rysować w salonie.
• Jest łatwy. Topi się niżej niż ABS, więc długopis szybciej się nagrzewa, a nitka wychodzi równo.
• Daje wyraźne linie. PLA dobrze trzyma kształt: kontury są precyzyjne, a drobne detale nie opadają.
• Dobrze się skleja. Przywiera do kolejnych warstw, co ułatwia łączenie ścian makiety.
• Ma najwięcej kolorów. Żywe, pastelowe, fluorescencyjne, przezroczyste, metaliczne.

Ograniczenia: po ostygnięciu jest sztywny i pęka przy zginaniu. Mięknie w okolicach 55–60 °C, więc praca zostawiona latem za szybą samochodu może się odkształcić. Do tego chłonie wilgoć, o czym niżej. PLA często nazywa się „biodegradowalnym”, ale rozkłada się w warunkach kompostowni przemysłowej, a nie na przydomowym kompostowniku.

PCL: wkład niskotemperaturowy dla dzieci

PCL (polikaprolakton) mięknie w bardzo niskiej temperaturze: Wikipedia podaje 63 °C. Długopis na PCL nie musi się więc nagrzewać tak mocno jak długopis na PLA, a nitka wychodzi znacznie chłodniejsza. Dlatego właśnie PCL stosuje się w długopisach dla najmłodszych.

• Jest przyjemny w pracy. Wychodzi miękki, a letni da się kształtować palcami.
• Prawie nie pachnie.
• Wybacza błędy. Nieudaną pracę często można zmiękczyć w ciepłej wodzie i uformować ponownie, pod okiem dorosłego.

Ograniczenia: prace pozostają elastyczne i nie lubią ciepła, bo powyżej ok. 60 °C się odkształcają. PCL świetnie nadaje się na pierwsze prace i proste kształty, gorzej na konstrukcje, które mają długo stać. Niska temperatura nie oznacza „zimny”: przy młodszym dziecku dorosły i tak siedzi obok. Więcej o wyborze sprzętu dla najmłodszych przeczytasz w poradniku długopis 3D dla dzieci.

ABS: mocniejszy, ale z wyraźnym zapachem

ABS (akrylonitryl-butadien-styren) to tworzywo, z którego robi się m.in. klocki konstrukcyjne i obudowy wielu sprzętów. Jest ropopochodny.

• Jest wytrzymały. Mniej kruchy niż PLA, lepiej znosi uderzenia i zginanie.
• Lepiej znosi ciepło. Mięknie dopiero w okolicach 90–100 °C.
• Daje się obrabiać. Można go szlifować, wiercić i malować.

Ograniczenia: wymaga wyższej temperatury niż PLA (w poradnikach sklepów pada wartość ok. 230 °C) i wydziela wyraźny zapach gorącego plastiku. Rysuj z otwartym oknem. Gorzej przywiera do papieru. Z tych powodów ABS zostaw nastolatkom i dorosłym.

PLA czy ABS: co wybrać, jeśli długopis obsługuje oba?

• Zaczynasz albo rysujesz z dzieckiem: PLA. Niższa temperatura, mniej zapachu, wyraźniejsza linia.
• Chcesz ozdoby, figurki, makiety: PLA. Lepiej trzyma detale.
• Potrzebujesz elementu odpornego na uderzenia lub ciepło albo naprawiasz coś z ABS: ABS, w przewietrzonym pomieszczeniu.

W zdecydowanej większości przypadków wygrywa więc PLA.

Jakie wkłady do jakiego długopisu? Materiał i średnica

To najważniejsza część tego poradnika. Każdy długopis jest zaprojektowany pod określony zakres temperatur i określoną średnicę wkładu. Zły filament to w najlepszym razie nieudana linia, w najgorszym zatkany długopis.

Materiał: sprawdź instrukcję

W specyfikacji lub instrukcji znajdziesz informację, jakie tworzywa obsługuje urządzenie: „PLA”, „PLA/ABS” albo „PCL”. Niektóre długopisy mają przełącznik materiału, który ustawia właściwą temperaturę. Inne, zwłaszcza dziecięce, działają z jednym rodzajem wkładu.

Średnica: 1,75 mm, ale nie zawsze

Większość długopisów 3D używa wkładów o średnicy 1,75 mm. To także najpopularniejsza średnica szpul do drukarek 3D. Nie jest to jednak reguła uniwersalna. Na przykład długopisy 3Doodler Start korzystają z własnych wkładów 2,5 mm, a 3Doodler Create i Pro z wkładów 3 mm. Za gruby wkład nie wejdzie. Za cienki ślizga się w podajniku, a stopione tworzywo może cofać się do środka długopisu.

Rada: zanim klikniesz „kup”, sprawdź na karcie produktu dwie informacje: materiał (PLA, PCL lub ABS) i średnicę (najczęściej 1,75 mm). Jeśli którejś brakuje, szukaj dalej.

Czy filament do drukarki 3D pasuje do długopisu?

Tak, jeśli zgadza się materiał i średnica, bo to dokładnie to samo tworzywo. Szpulę 1 kg tnie się na odcinki. Wychodzi taniej za metr, ale masz tylko jeden kolor. W drugą stronę też to działa: wkłady PLA 1,75 mm z zestawu do długopisu pasują do wielu drukarek, choć krótkie odcinki są tam mało praktyczne.

Ile metrów wkładu kupić?

Wkłady do długopisów 3D sprzedaje się w odcinkach lub małych zwojach, najczęściej po 5 metrów na kolor, a w zestawach po 100–200 metrów w kilkunastu lub kilkudziesięciu kolorach. Dla porównania: szpula 1 kg PLA o średnicy 1,75 mm to około 330 metrów, czyli metr waży mniej więcej 3 gramy (szacunek przy gęstości PLA ok. 1,24 g/cm³).

Ile to w praktyce? Mała płaska praca (serce, gwiazda, okulary) zużywa niewiele. Wieża z kilku ścian albo wypełniona makieta zużywa wielokrotnie więcej, bo wypełnianie powierzchni pochłania dużo więcej filamentu niż samo rysowanie konturu. Ulubione kolory kończą się zawsze pierwsze, dlatego większe zestawy kolorów pozwalają uniknąć sytuacji „nie ma już białego”. Koszt wkładów na cały rok rozpisaliśmy w poradniku ile kosztuje długopis 3D.

Jak przechowywać wkłady

• Na sucho. PLA chłonie wilgoć z powietrza. Zawilgocony wkład staje się kruchy, trzeszczy przy topieniu i daje nierówną linię. Trzymaj odcinki w woreczku strunowym, najlepiej z saszetką pochłaniacza wilgoci.
• W chłodnym, zacienionym miejscu. Z dala od słońca i kaloryfera. Dotyczy to zwłaszcza PCL, który mięknie już od ok. 60 °C.
• Płasko albo w luźnym zwoju. Ostro zgięty wkład pęka albo blokuje się przy wejściu do długopisu.
• Bez wkładu w długopisie. Po skończonej pracy cofnij filament przyciskiem cofania, póki długopis jest gorący. Kawałek, który zostanie w końcówce, może stwardnieć i przeszkadzać przy następnym uruchomieniu.

Kolory i wkłady specjalne

Poza zwykłymi kolorami są też filamenty z efektami, głównie w wersji PLA:

• Fosforyzujące: świecą w ciemności po naświetleniu. Świetne na ozdoby do pokoju dziecka.
• Przezroczyste: idealne na witraże, skrzydła motyli i lampiony.
• Fluorescencyjne: bardzo intensywne w świetle.
• Jedwabiste i metaliczne: połysk w kolorze złota, srebra czy miedzi.
• Termochromowe: zmieniają kolor pod wpływem ciepła, np. dłoni.
• Z dodatkiem drewna lub metalu: matowe, z fakturą.

Dwie uwagi przed zakupem. Upewnij się, że to materiał i średnica, które obsługuje Twój długopis. I pamiętaj, że wkłady z wypełniaczem (drewno, metal, część fosforyzujących) częściej zatykają cienką dyszę niż zwykły PLA. Pomysły na prace w nowych kolorach znajdziesz w poradniku co zrobić długopisem 3D, a gotowe wzory do długopisu 3D możesz pobrać i wydrukować.

Najczęstsze błędy przy wyborze wkładów

1. PLA lub ABS w długopisie na PCL. Długopis niskotemperaturowy nie stopi tych tworzyw: wkład utknie i zatka końcówkę.
2. PCL w długopisie na PLA. W wysokiej temperaturze PCL robi się zbyt płynny, kapie, klei się i może zabrudzić mechanizm.
3. Brak zmiany ustawienia. Przejście z PLA na ABS bez zmiany trybu lub temperatury kończy się nitką, która się rwie albo cieknie.
4. Zła średnica. 1,75 mm, 2,5 mm, 3 mm: sprawdź przed zamówieniem.
5. Wyciąganie zablokowanego wkładu na siłę. Szarpanie zimnego filamentu uszkadza podajnik. Co robić zamiast tego, opisujemy w poradniku zatkany długopis 3D.
6. Wkłady „bez nazwy”. Jeśli opis nie podaje materiału i średnicy, nie wiesz, co się topi ani czym oddychasz.

Jak wymienić wkład krok po kroku

Na większości długopisów na PLA zmiana koloru wygląda tak samo (szczegóły zawsze w instrukcji):

1. Długopis włączony i nagrzany: naciśnij przycisk cofania. Wkład sam się wysunie.
2. Poczekaj, aż silnik przestanie pracować, i wyjmij wkład. Nie ciągnij wcześniej.
3. Utnij równo końcówkę nowego wkładu i wsuń go do otworu z tyłu długopisu.
4. Naciśnij przycisk podawania. Gdy z końcówki wyjdzie czysty nowy kolor, możesz rysować. Pierwsze centymetry poprowadź na brudnopisie, bo kolory mogą się jeszcze mieszać.

Cały proces, od włączenia po sprzątanie, opisaliśmy w poradniku jak używać długopisu 3D.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie wkłady do długopisu 3D wybrać?

Takie, do których przeznaczony jest Twój długopis: zgodne materiałem (PLA, PCL lub ABS) i średnicą, najczęściej 1,75 mm. Jeśli długopis obsługuje PLA, to najlepszy wybór na start: łatwy, z dużym wyborem kolorów i prawie bez zapachu.

Czym się różni PLA od ABS?

PLA ma pochodzenie roślinne, topi się niżej, prawie nie pachnie i daje wyraźne linie, ale jest nieco kruchy. ABS jest ropopochodny, wymaga wyższej temperatury i wyraźnie pachnie, za to jest wytrzymalszy i lepiej znosi ciepło.

Czy wkłady do długopisu 3D są uniwersalne?

Nie zawsze. Wkłady PLA 1,75 mm pasują do większości długopisów na PLA, ale część modeli, zwłaszcza dziecięcych, wymaga własnych wkładów: PCL albo w innej średnicy, np. 2,5 lub 3 mm. Zawsze sprawdź instrukcję.

Ile metrów filamentu jest w 1 kg PLA?

Około 330 metrów przy średnicy 1,75 mm. Metr waży więc mniej więcej 3 gramy.

Czy wkłady do długopisu 3D są toksyczne?

PLA i PCL wydzielają bardzo mało zapachu, ABS znacznie więcej, dlatego używaj go w przewietrzonym pomieszczeniu. Topienie tworzywa zawsze uwalnia trochę związków do powietrza, więc warto wietrzyć przy każdym materiale. Wkładów nie należy żuć ani dawać małym dzieciom, nawet zimnych.

Jak długo wystarczy zestaw wkładów?

To zależy od tego, co rysujesz. Płaskie kontury zużywają mało filamentu, wypełnione powierzchnie i bryły wielokrotnie więcej. Dziecko, które rysuje kilka razy w miesiącu, zwykle wyczerpuje mały zestaw kolorów w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.